CYFRYZACJA I AI W SAMORZĄDACH - SAS 2 / 2026
PIENIĄDZE LEŻĄ NA MAPACH.
W obliczu rosnących kosztów energii, inflacji oraz ograniczania wpływów z podatków dochodowych polskie samorządy stanęły przed murem. Tradycyjne metody łatania dziur budżetowych – cięcia inwestycji lub podnoszenie stawek podatków lokalnych – są coraz trudniejsze do zaakceptowania społecznie.
Tymczasem rozwiązanie kryzysu finansowego wielu gmin znajduje się nie w portfelach mieszkańców, lecz w bazach danych, które samorządy już posiadają. Teza jest prosta: uszczelnienie systemu podatku od nieruchomości poprzez nowoczesną weryfikację jest bardziej etyczne i efektywne niż podnoszenie stawek.
Podatek od nieruchomości to fundament dochodów własnych gmin. Teoretycznie system jest jasny: masz budynek – płacisz. W praktyce jednak samorządy borykają się ze zjawiskiem „podatkowych martwych pól”. Rozbieżności między Ewidencją Gruntów i Budynków (EGiB) a faktycznymi deklaracjami bywają ogromne. Nowe hale, dobudówki, garaże czy zmiana sposobu użytkowania gruntów z rolnych na inwestycyjne często umykają uwadze urzędników, którzy nie są w stanie fizycznie kontrolować tysięcy posesji każdego roku.
Ręczna weryfikacja dokumentacji to proces żmudny i niekompletny. W efekcie powstaje luka, w której rzetelni podatnicy de facto dotują tych, którzy „zapomnieli” o formalnościach. To nie tylko problem finansowy, ale również kwestia sprawiedliwości społecznej.
Współczesna technologia oferuje narzędzia zmieniające paradygmat pracy wydziałów podatkowych. Zamiast wysyłać kontrolerów w teren „na oślep”, gminy mogą wykorzystać zaawansowaną analitykę przestrzenną. Kluczem jest integracja danych z wielu źródeł: ewidencji budynków, systemów podatkowych, ortofotomap oraz pozwoleń na budowę.
Algorytmy potrafią błyskawicznie wskazać obiekty, które istnieją na mapie, ale nie figurują w systemie podatkowym lub ich powierzchnia jest zaniżona. Taka „cyfrowa inwentaryzacja” pozwala odzyskać należne środki bez nakładania nowych ciężarów na mieszkańców. Doświadczenia wielu jednostek pokazują, że zwrot z inwestycji w takie rozwiązania następuje często już w pierwszym kwartale użytkowania.
Samorządy nie potrzebują kolejnych tabel w Excelu, lecz inteligentnych platform, które wykonają za nich żmudną pracę przesiewania danych. Automatyzacja zwiększa wpływy do budżetu i odciąża urzędników, pozwalając im skupić się na obsłudze spraw spornych, a nie na ręcznym porównywaniu map z rejestrami.
Jednym z najbardziej zaawansowanych narzędzi realizujących tę wizję jest system Weryfikator Podatkowy opracowany przez firmę Hyperview należącą do Grupy Kapitałowej TENSOFT. System powstał z myślą o skarbnikach i włodarzach szukających skutecznych metod zwiększenia ściągalności podatków lokalnych. Weryfikator Podatkowy automatycznie zestawia dane podatkowe z aktualną geometrią budynków, precyzyjnie wskazując miejsca utraty przychodów.
Współpraca z Hyperview pozwala samorządom na wprowadzenie stałego mechanizmu monitoringu zmian w przestrzeni gminy. Dzięki temu podatki stają się sferą precyzyjnego zarządzania opartego na faktach. W dobie transformacji cyfrowej to właśnie takie rozwiązania stanowią o stabilności nowoczesnego samorządu, który dba o swój budżet w sposób mądry i sprawiedliwy.
Jeżeli chcesz sprawdzić, jak to narzędzie może wesprzeć Twój samorząd lub przeprowadzić profesjonalny audyt podatkowy w swojej jednostce, możesz skontaktować się z firmą Hyperview poprzez stronę www.hyperview.pl lub pod adresem e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript. .
CYFRYZACJA I AI W SAMORZĄDACH - SAS 2 / 2026
WNIOSKI Z XI EUROPEJSKIEGO KONGRESU SAMORZĄDÓW W MIKOŁAJKACH
Tegoroczny XI Europejski Kongres Samorządów odbył się w dniach 1–3 marca pod hasłem: „Samorząd w czasach niepewności – lokalne odpowiedzi na globalne wyzwania”. Kongres zgromadził w Mikołajkach ponad trzy tysiące przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego, administracji centralnej, sektora technologicznego, biznesu, organizacji pozarządowych oraz środowiska naukowego. EKS to największa platforma dialogu, współpracy i wymiany dobrych praktyk dla samorządowców oraz przedstawicieli życia lokalnego w Polsce. Spośród wielu ważnych tematów to właśnie sztuczna inteligencja i cyfrowa transformacja administracji zdominowały zarówno nieoficjalne rozmowy, jak i oficjalne panele oraz debaty plenarne. Poniższa relacja z kluczowych dyskusji pozwala na ich podsumowanie z perspektywy uczestników aktywnie zaangażowanych w temat AI w sektorze publicznym.
JAK BARDZO ZAAWANSOWANA JEST POLSKA ADMINISTRACJA W OBSZARZE AI?
Odpowiedź na to pytanie przyniosła już sesja otwierająca kongres, podczas której wspólnie z Tomaszem Zdzikotem mieliśmy przyjemność zaprezentować wyniki raportu „Cyfrowa transformacja usług prawniczych. Rola i znaczenie sztucznej inteligencji”, opracowanego przez Fundację SET we współpracy z Logit sp. z o.o. – twórcą LOGiT FLOW, polskiej platformy AI do pracy z profesjonalnymi dokumentami prawnymi i urzędowymi. Badanie przeprowadzone wśród polskich adwokatów i radców prawnych pokazuje, że 85% badanych prawników znajduje się już w „orbicie AI” – korzysta z niej, planuje lub właśnie realizuje wdrożenia. To liczba zaskakująco wysoka, ale niosąca za sobą poważne ostrzeżenie dla bezpieczeństwa informacji: równolegle do rosnącego wykorzystania AI narastają obawy dotyczące poufności i bezpieczeństwa danych. Znaczna część profesjonalistów sięga bowiem po otwarte i darmowe rozwiązania, tzw. chatboty konwersacyjne, które nie gwarantują wymaganych przez RODO standardów ochrony informacji.
Choć raport dotyczył sektora prawniczego, jego wnioski są w pełni przekładalne na środowisko administracji publicznej. Jeśli prawnicy – zawód zaufania publicznego, zobowiązany do zachowania tajemnicy zawodowej – korzystają z niezabezpieczonych narzędzi AI, trudno spodziewać się, że urzędnicy – dysponujący często jeszcze bardziej wrażliwymi danymi mieszkańców na masową skalę – zachowują się inaczej. A stawką jest bezpieczeństwo danych mieszkańców, groźba zapłacenia niemałych kar, a w konsekwencji problemy reputacyjne.
SHADOW AI – URZĘDNICY JUŻ KORZYSTAJĄ, ALE CZY BEZPIECZNIE?
Wątek nieuporządkowanego, samowolnego korzystania ze sztucznej inteligencji – określanego mianem shadow AI – powracał podczas kongresu wielokrotnie, zarówno
w salach konferencyjnych, jak i w rozmowach kuluarowych. Samorządowcy otwarcie przyznawali, że pracownicy ich urzędów powszechnie używają ogólnodostępnych chatbotów do redagowania pism, analizowania dokumentów czy wyszukiwania informacji prawnych – często bez wiedzy przełożonych i bez jakichkolwiek wewnętrznych procedur regulujących takie działania.
Konkluzja ekspertów brzmiała jednoznacznie: największym ryzykiem nie jest sama technologia AI, lecz jej niekontrolowane, niesystemowe wdrożenie, nad którym organizacja traci kontrolę. Wyzwaniem dla kierownictwa jednostek samorządowych jest więc nie tyle pytanie, czy pozwolić pracownikom korzystać z AI, co: jak to zrobić w sposób świadomy, bezpieczny i regulowany.
AI JAKO POMOST MIĘDZY URZĘDEM A MIESZKAŃCEM
Debata zatytułowana „AI jako pomost, nie bariera. Jak technologia może przybliżyć urząd do mieszkańca?” – organizowana przez wydawcę prasy specjalistycznej, INFOR PL, i prowadzona przez redaktora naczelnego Tomasza Pietrygę – skupiła ekspertów z różnych środowisk: Bartosza Dominiaka, Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Cyfryzacji, prof. Pawła Kubickiego z Katedry Polityki Społecznej SGH, Piotra Guziała, Prezesa Logit
sp. z o.o. oraz prof. Aleksandrę Auleytner z kancelarii DZP.
W centrum dyskusji znalazły się bardzo konkretne, codzienne wyzwania administracji: setki podobnych pism wymagających indywidualnych odpowiedzi, czasochłonne przygotowywanie projektów decyzji i wielogodzinna analiza podstaw prawnych. Paneliści byli zgodni, że odpowiednio zaprojektowane systemy AI mogą realnie skracać czas pracy z dokumentami, porządkować informacje i zwiększać spójność tworzonych treści. Kluczowe pozostaje jednak pytanie o odpowiedzialność — i tu nie było wątpliwości: ostateczna decyzja oraz pełna odpowiedzialność prawna muszą zawsze pozostać po stronie człowieka, czyli urzędnika. AI ma wspierać, a nie zastępować.
Podnoszono też kwestię wymogów wynikających z unijnego AI Act, który już teraz kształtuje ramy dla wdrożeń sztucznej inteligencji w sektorze publicznym, nakładając między innymi obowiązki w zakresie przejrzystości, nadzoru i oceny ryzyka.
BEZPIECZEŃSTWO DANYCH I ODPOWIEDZIALNOŚĆ REGULACYJNA
Ekspercki panel „Sztuczna inteligencja jako narzędzie przyszłości dla urzędników”, prowadzony przez dr. Pawła Jarosza z Politechniki Krakowskiej, koncentrował się na kwestiach, które dla wielu samorządowców są dziś prawdziwym wyzwaniem: jak korzystać z AI i jednocześnie nie naruszać przepisów o ochronie danych osobowych? W dyskusji uczestniczył między innymi Konrad Komornicki z Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
Eksperci wskazywali na kilka kluczowych zasad odpowiedzialnego wdrożenia AI w urzędzie. Po pierwsze – minimalizacja danych wsadowych, czyli wprowadzanie do systemu AI wyłącznie tych informacji, które są niezbędne do realizacji konkretnego zadania. Po drugie – stały nadzór człowieka nad działaniami systemu. Po trzecie – konieczność zawarcia z dostawcą technologii umów powierzenia przetwarzania danych (DPA) oraz dokładna weryfikacja tego dostawcy pod kątem standardów bezpieczeństwa. Jako pozytywny przykład przywoływano europejskie organy ochrony danych, które już wykorzystują AI do obsługi skarg i zwiększania efektywności postępowań – robiąc to jednak w sposób kontrolowany i transparentny.
CO Z TEGO WYNIKA DLA POLSKICH SAMORZĄDÓW?
XI Europejski Kongres Samorządów w Mikołajkach wyraźnie potwierdził, że temat AI w administracji przestał być odległą przyszłością – to teraźniejszość, z którą samorządy mierzą się już dziś, często bez odpowiednich narzędzi, procedur i kompetencji. Dyskusje kongresowe wskazują na kilka praktycznych wniosków dla jednostek samorządu terytorialnego:
- Zdiagnozuj status quo. Zanim podejmiesz decyzję o wdrożeniu, sprawdź, jak pracownicy korzystają z AI już teraz. Shadow AI to rzeczywistość niemal każdego urzędu.
- Ustal zasady. Wewnętrzna polityka korzystania z narzędzi AI to nie luksus, ale konieczność – zarówno ze względów bezpieczeństwa,
- jak i odpowiedzialności prawnej kierownictwa.
- Wybieraj zweryfikowanych dostawców. Darmowy chatbot i profesjonalna platforma AI to dwa różne światy – szczególnie z perspektywy RODO, AI Act i NIS2.
- Inwestuj w kompetencje. Szkolenia urzędników z zakresu AI to nie tylko wymóg prawny, ale też jeden z najważniejszych kroków ku odpowiedzialnemu wdrożeniu technologii.
- Zadbaj o nadzór. AI może wspierać, ale nie może decydować – każdy etap procesu musi pozostawać pod kontrolą człowieka.
Samorząd staje się pierwszą linią odpowiedzi na globalne kryzysy. Dzięki bliskości mieszkańców władze lokalne szybciej rozpoznają realne potrzeby swoich społeczności, co pozwala wdrażać elastyczne i skuteczne rozwiązania tam, gdzie działania centralne bywają opóźnione. Sztuczna inteligencja może stać się jednym z narzędzi tej elastyczności – pod warunkiem że zostanie wdrożona w sposób przemyślany, bezpieczny i odpowiedzialny. Kongres w Mikołajkach pokazał, że środowisko samorządowe jest na te wyzwania gotowe.
dr n. pr. Karolina Grenda
ZAMÓWIENIA PUBLICZNE - SAS 2 / 2026
Z dniem 1 lipca 2026 r. jednostki sektora finansów publicznych będą miały obowiązek wprowadzania danych do Centralnego Rejestru Umów (CRU). Termin ten wyznacza ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1844).
WPROWADZENIE CRU JEST PRZEJAWEM ZASADY JAWNOŚCI FINANSÓW PUBLICZNYCH
Przez spełnianie zasady jawności należy rozumieć zarówno swobodny dostęp wszystkich zainteresowanych obywateli i instytucji do danych sektora publicznego, jak również możliwość poznania i zrozumienia procesów zachodzących w obszarze finansów publicznych. Z kolei przejrzystość stanowi swoistą gwarancję, że przekazywane informacje są zrozumiałe i kompletne.
Jednym z przejawów jawności i przejrzystości finansów publicznych jest udostępnianie umów zawartych przez jednostki sektora finansów publicznych. W ustawie o finansach publicznych (dalej: u.f.p.) szczególnie podkreślono konieczność zapewnienia jawności i przejrzystości finansów publicznych. W art 34 u.f.p. wskazano poszczególne formy realizacji zasady jawności i przejrzystości finansów publicznych. Cel ten może realizować obowiązek publikacji rejestrów umów zawartych przez jednostkę sektora finansów publicznych. W rozumieniu ustawy o finansach publicznych rejestr umów jest instytucją zapewniającą jawność finansów publicznych.
Nie każda umowa zawierana przez jednostki sektora finansów publicznych będzie podlegała ujawnieniu w CRU. Ustawodawca zdecydował się na zastosowanie dwóch kryteriów, które muszą być spełnione łącznie, aby informacja o umowie trafiła do rejestru:
- po pierwsze: umowa musi stanowić zamówienie w rozumieniu art. 7 pkt 32 ustawy – Prawo zamówień publicznych;
- po drugie: umowa musi zostać zawarta w jednej z form przewidzianych przez prawo – pisemnej, dokumentowej, elektronicznej albo innej formie szczególnej.
Powyższe przesłanki wynikają z nowego art. 34a ustawy o finansach publicznych. Zgodnie z art. 34a ust. 7 ustawy o finansach publicznych rejestr umów obejmuje:
- numer umowy – o ile taki numer nadano;
- datę zawarcia umowy;
- okres, na jaki umowa została zawarta;
- oznaczenie stron umowy;
- wskazanie przedmiotu umowy;
- wartość umowy;
- wskazanie, czy umowa jest finansowana ze środków publicznych i dochodów publicznych;
- status umowy i dzień zakończenia obowiązywania umowy;
- podstawę prawną nieudostępnienia informacji o umowie oraz organ lub osobę, które dokonały wyłączenia jawności danej informacji;
- podstawę dokonania aktualizacji informacji określonych w pkt 1–9, o ile dokonano takiej aktualizacji.
Artykuł 34a ust. 6 ustawy o finansach publicznych przewiduje możliwość fakultatywnego ujawniania w rejestrze również takich umów, które spełniają definicję zamówienia publicznego w rozumieniu art. 7 pkt 32 ustawy – Prawo zamówień publicznych, lecz nie zostały zawarte w wymaganej formie.
Marek Okniński
praktyk, zajmujący się od 1995 r. udzielaniem zamówień publicznych
w jednostkach samorządu terytorialnego oraz spółkach Skarbu Państwa;
prowadzi szkolenia, które po zdaniu egzaminu państwowego
dają tytuł zawodowy „specjalista zamówień publicznych
PRAWO PRACY - SAS 2 / 2026
Przepis art. 943 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r., poz. 277), dalej „Kodeks pracy”, wprowadza dosyć ogólnie sformułowane zobowiązanie pracodawcy do przeciwdziałania mobbingowi. Jest to jeden z podstawowych obowiązków pracodawcy i dotyczy każdego podmiotu zatrudniającego pracowników w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy, w tym również podmiotów sektora publicznego. Z aktualnego brzmienia treści przepisów Kodeksu pracy nie wynika bezpośrednio, w jaki sposób pracodawca ma przeciwdziałać mobbingowi. Ustawodawca nakłada na pracodawcę taki obowiązek, jednak nie precyzuje sposobu jego wykonania, a środki, jakie zostaną podjęte w celu przeciwdziałania mobbingowi, pozostają w zakresie kompetencji pracodawcy. Istotne jest jednak, aby pracodawca podjął działania mające na celu przeciwdziałanie mobbingowi, ponieważ to on bezpośrednio ponosi odpowiedzialność za skutki mobbingu.
PLANOWANA NOWELIZACJA PRZEPISÓW
Aktualnie procedowany projekt nowelizacji Kodeksu pracy ma zmienić dotychczasowe przepisy dotyczące mobbingu. Nowelizacja ma na nowo zdefiniować pojęcie mobbingu, przede wszystkim ma tę definicję uprościć, a ponadto proponowane jest wprowadzenie dodatkowych mechanizmów, które pozwolą na jeszcze bardziej skuteczną ochronę pracowników przed mobbingiem w miejscu pracy. Projekt przewiduje również zmianę w zakresie dotychczasowej dowolności wdrażanych przez pracodawcę środków, poprzez wprowadzenie obowiązku określenia zasad przeciwdziałania mobbingowi, dyskryminacji i innym naruszeniom zasady równego traktowania w dokumencie wewnątrzzakładowym. Taki obowiązek ma dotyczyć pracodawców zatrudniających co najmniej 9 osób.
SKUTKI PLANOWANYCH ZMIAN W PRZEPISACH
Planowane zmiany obejmują również zwiększenie wysokości minimalnego odszkodowania za mobbing. Na ten moment pracownik, który doznał mobbingu lub wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, natomiast po wdrożeniu planowanych zmian wypłacone pracownikowi odszkodowanie za doznany mobbing ma wynosić minimum sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę.
REKOMENDACJE DLA PRACODAWCÓW SAMORZĄDOWYCH
Wobec takich propozycji zmian odpowiedzialność pracodawcy za mobbing może wzrosnąć. Niemniej jednak bez względu na proponowane w projekcie ustawy rozwiązania organ samorządowy, będący równocześnie pracodawcą, powinien dysponować odpowiednimi środkami o charakterze prewencyjnym w zakresie przeciwdziałania mobbingowi w miejscu pracy. Podjęcie przez pracodawcę działań prewencyjnych jest o tyle istotne, że w przypadku wystąpienia sporu sądowego, jeśli pracodawca wykaże, że podjął realne działania mające na celu przeciwdziałanie mobbingowi, ma szanse w ten sposób uwolnić się od odpowiedzialności związanej z wystosowanym przez pracownika roszczeniem. W takiej sytuacji za działania o charakterze mobbingowym do odpowiedzialności pociągnięty może być jedynie jego sprawca (wyrok SN z dnia 3 sierpnia 2011 r. I PK 35/11, Legalis nr 458994). Natomiast jeśli chodzi o działania prewencyjne, to mimo że ustawodawca bezpośrednio nie wskazuje, jakie konkretnie działania powinny zostać podjęte, które umożliwią przeciwdziałanie mobbingowi, praktyka oraz orzecznictwo sądów powszechnych i Sądu Najwyższego ukształtowało katalog dobrych praktyk, które wyznaczają odpowiednie standardy należytej staranności po stronie pracodawcy.
ZAPOBIEGANIE PRZEZ SZKOLENIE
Przede wszystkim samorządowy pracodawca powinien informować i szkolić pracowników nie tylko o samym zjawisku, jakim jest mobbing, ale również o jego skutkach. W wyżej przywołanym wyroku Sąd Najwyższy stwierdził również, że pracodawca powinien przeciwdziałać mobbingowi, w szczególności szkoląc pracowników, informując o konsekwencjach mobbingu czy też stosując procedury, które umożliwią wykrycie i zakończenie tego zjawiska. Sąd Najwyższy podkreślił również, że dobór właściwych środków uzależniony jest od konkretnego pracodawcy. Z tego względu istotne jest podjęcie przez organ samorządowy działań, które będą skuteczne, w szczególności z uwzględnieniem specyfiki funkcjonowania danej jednostki samorządu terytorialnego.
OBOWIĄZKI PRACODAWCY
Obowiązek przeciwdziałania mobbingowi spoczywa na kierownikach danych urzędów i powinien być realizowany nie tylko poprzez czynności o charakterze formalnym i informacyjnym, lecz również poprzez podejmowanie konkretnych i adekwatnych działań, w sytuacji gdy pracodawca poweźmie informacje o potencjalnych przejawach mobbingu lub innych niepożądanych zachowaniach. W praktyce oznacza to konieczność wszczęcia postępowania, które ma na celu wyjaśnienie, czy faktycznie doszło do mobbingu, a w przypadku potwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości podjęcia przez pracodawcę odpowiednich działań organizacyjnych i dyscyplinujących. Zaniechanie reakcji lub ograniczenie się do działań wyłącznie pozornych może zostać ocenione jako niewywiązanie się z obowiązku przeciwdziałania mobbingowi.
POLITYKI ANTYMOBBINGOWE
Najczęściej stosowanym narzędziem ochrony przed mobbingiem w miejscu pracy jest wdrożenie polityki antymobbingowej, co należy do kompetencji kierownika danego urzędu, realizowanej w formie zarządzenia. Treść polityki powinna przede wszystkim określać konkretne procedury w przypadku zgłoszenia mobbingu, powołanie komisji wyjaśniającej czy też określenie przykładów niepożądanych zachowań. Polityka antymobbingowa jest korzystna nie tylko dla pracodawcy, który w ten sposób może wykazać, że faktycznie i skutecznie przeciwdziałał mobbingowi oraz dysponował do tego odpowiednimi środkami, lecz także dla pracowników, którzy po pierwsze wiedzą, jakie działania mogą podjąć, w przypadku gdy w ich ocenie poszczególne zachowanie wypełnia definicję mobbingu, a po drugie są odpowiednio poinformowani, na czym dokładnie polega mobbing. Jak na razie wdrożenie takich polityk czy procedur nie jest obowiązkowe, jednak w świetle planowanych zmian przedstawionych w założeniach projektu ustawy przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej warto wdrożyć odpowiednie dokumenty wewnątrzzakładowe lub dokonać przeglądu już obowiązujących, tak aby skutecznie chroniły pracowników przed mobbingiem oraz pracodawcę przed ewentualną odpowiedzialnością odszkodowawczą.
Anna Fidecka-Dudek
aplikant radcowski
Wojewódka i Wspólnicy Kancelaria Prawa Pracy
FINANSE SAMORZĄDU - SAS 2 / 2026
Gminy w Polsce potrafią odziedziczyć nie tylko nieruchomość po zmarłym mieszkańcu, ale tekże jego zadłużenie. I choć prawo teoretycznie chroni je mechanizmem „dobrodziejstwa inwentarza”, w praktyce komornicy zajmują gminne rachunki bankowe, jakby to one były dłużnikiem w pełnym zakresie. Skutek? Blokady kont, paraliż finansowy, a czasem nawet ryzyko naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Dlaczego tak się dzieje i co należałoby zmienić, by prawo chroniło samorządy w taki sam sposób, jak Skarb Państwa?
GMINA JAKO SPADKOBIERCA Z URZĘDU
Zgodnie z art. 935 Kodeksu cywilnego gmina jest spadkobiercą ostatniej kategorii – dziedziczy tylko wtedy, gdy zmarły nie pozostawił rodziny. Co istotne, nie może odrzucić spadku ani złożyć oświadczenia o jego przyjęciu. Na mocy art. 1023 k.c. przyjmuje go automatycznie „z dobrodziejstwem inwentarza”, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do wartości odziedziczonych aktywów.
W teorii wydaje się to bezpieczne. W praktyce jednak często kończy się blokadą gminnych kont przez komornika, który nie bada, czy majątek spadkowy wystarcza na pokrycie zobowiązań.
EGZEKUCJA – NIERÓWNE TRAKTOWANIE GMIN I SKARBU PAŃSTWA
Dlaczego gminy, w przeciwieństwie do Skarbu Państwa, nie korzystają z dodatkowych proceduralnych zabezpieczeń? Art. 1060 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że zanim wierzyciel przystąpi do egzekucji wobec Skarbu Państwa, musi go najpierw wezwać do zapłaty. Takie wezwanie daje czas na ustalenie realnej sytuacji spadkowej i uniknięcie błędnej egzekucji.
Gminy takiego przywileju nie mają. Komornik, dysponując tytułem wykonawczym, od razu zajmuje rachunek bankowy, nie badając, czy dług rzeczywiście wchodzi do masy spadkowej. Co gorsza, obciąża gminę 10% opłatą stosunkową od wyegzekwowanej kwoty (na podstawie art. 27 ustawy o kosztach komorniczych). Skarb Państwa z kolei z takich opłat zwolniony jest wprost – co czyni cały system niesprawiedliwym wobec samorządów.
Efekt? Nawet niewielkie spadki o wątpliwej wartości potrafią skończyć się kosztowną egzekucją z pieniędzy publicznych.
DLACZEGO „DOBRODZIEJSTWO INWENTARZA” NIE CHRONI W PRAKTYCE
Ograniczenie odpowiedzialności gminy ma charakter „materialnoprawny”, a nie proceduralny. To oznacza, że komornik nie weryfikuje z urzędu wartości spadku ani nie czeka na sporządzenie spisu inwentarza. Ciężar dowodu spoczywa na gminie – to ona musi wnosić skargi na czynności komornika, wnioski o ograniczenie egzekucji lub powództwa przeciwegzekucyjne.
W praktyce powoduje to opóźnienia, ryzyko zajęć płynnych środków, a nawet obniżenie ratingu finansowego samorządu. W skrajnych przypadkach takie działania mogą być rozpatrywane jako naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
CO ROBIĆ DZIŚ, ZANIM ZMIENI SIĘ PRAWO?
- Po nabyciu spadku – natychmiast wszcząć postępowanie spadkowe i złożyć wniosek o sporządzenie spisu inwentarza.
- W toku egzekucji – niezwłocznie składać skargi na czynności komornika i wnosić o ograniczenie egzekucji wyłącznie do wartości ustalonego inwentarza (art. 1031 k.c.).
- W sytuacji szkody – rozważyć wytoczenie powództwa odszkodowawczego przeciwko komornikowi, jeśli zajęcie doprowadziło do poważnych strat finansowych lub utraty płynności.
CZAS NA ZMIANY SYSTEMOWE
Prawnicy i praktycy finansów publicznych (m.in.: Rafał Kolano, radca prawny oraz Ewa Tomczak, Skarbnik Miasta Bytomia, proponują dwa kluczowe kierunki zmian:
- Wprowadzenie dla gmin mechanizmu ochronnego analogicznego do art. 1060 k.p.c., czyli obowiązku wezwania przed egzekucją – tak, by uniknąć nieuzasadnionych blokad kont publicznych.
- Zwolnienie gmin z kosztów egzekucyjnych w sprawach dotyczących dziedziczenia ustawowego, podobnie jak w przypadku Skarbu Państwa.
- Rozważyć warto również wprowadzenie sankcji finansowych za nadużycia komornicze oraz stworzenie realnej ścieżki odszkodowawczej dla gmin, które poniosły szkodę w wyniku nieprawidłowej egzekucji.
PRAWO WYMAGA KOREKTY
Dzisiejsze przepisy nie przystają do praktyki funkcjonowania samorządów i stanowią realne ryzyko dla stabilności finansów publicznych. Dziedziczenie z „dobrodziejstwem inwentarza” w odniesieniu do gmin to fikcja, jeśli wciąż można bezkarnie zająć środki pochodzące z podatków mieszkańców.
Czas, by ustawodawca dostrzegł problem i przyznał samorządom takie same gwarancje ochrony, jakie dziś ma Skarb Państwa. Bo gmina nie jest dłużnikiem z wyboru – dziedziczy z mocy ustawy.
Rafał Kolano
radca prawny
Kancelaria Radcy Prawnego Rafał Kolano
STREFA OBRONY CYWILNEJ I OCHRONY LUDNOŚCI - SAS 2 / 2026
W poprzedniej części omówiliśmy, czym jest AED, jakie modele są dostępne oraz jakie koszty wiążą się z ich zakupem. Wskazane urządzenia to przede wszystkim rozwiązania stacjonarne – montowane w budynkach użyteczności publicznej, szkołach, urzędach czy obiektach sportowych. Stanowią one ważny element lokalnej infrastruktury bezpieczeństwa. Współczesne zarządzanie publiczne wymaga jednak szerszego spojrzenia na dostępność sprzętu ratunkowego.
Bezpieczeństwo publiczne nie kończy się na ścianach urzędu czy szkoły. Współczesne zarządzanie kryzysowe wymaga mobilności i elastyczności. W sytuacjach nagłych liczy się nie tylko posiadanie sprzętu, ale jego faktyczna dostępność w miejscu zdarzenia. Właśnie w tym kontekście coraz większego znaczenia nabierają mobilne defibrylatory AED.
MOBILNE AED JAKO UZUPEŁNIENIE INFRASTRUKTURY
Kieszonkowy defibrylator nie zastępuje urządzeń stacjonarnych. Stanowi ich nowoczesne uzupełnienie, szczególnie w sytuacjach, gdy kluczowa jest szybka relokacja sprzętu oraz możliwość jego użycia bezpośrednio w terenie. To rozwiązanie, które nie jest przypisane do jednej ściany czy jednego budynku. Może funkcjonować jako element wyposażenia operacyjnego albo jako zasób rezerwowy, uruchamiany w sytuacjach podwyższonego ryzyka lub w ramach procedur zarządzania kryzysowego.
MAŁE, OSOBISTE AED – NOWE PODEJŚCIE DO DOSTĘPNOŚCI
Postęp technologiczny umożliwił stworzenie defibrylatora o wymiarach zbliżonych do smartfona, przy zachowaniu pełnej funkcjonalności medycznej. Urządzenie jest lekkie, kompaktowe i gotowe do działania bez konieczności stałego montażu. Najważniejsze korzyści z punktu widzenia samorządu to:
- brak potrzeby tworzenia dodatkowej infrastruktury instalacyjnej,
- możliwość elastycznego przemieszczania sprzętu między jednostkami,
- skrócenie czasu dotarcia do osoby poszkodowanej,
- łatwe włączenie urządzenia do planów reagowania kryzysowego.
Mobilne AED można mieć przy sobie, przechowywać w torbie służbowej, w pojeździe lub w magazynie rezerw strategicznych. To sprzęt, który jest dostępny wtedy, gdy jest potrzebny, bez ograniczeń lokalizacyjnych.
KIESZONKOWY POCKET AED
W porównaniu z tradycyjnymi defibrylatorami AED kieszonkowy Pocket AED ma mniejszą masę (o 2/3) i objętość (o 3/4), zapewniając jednocześnie taką samą skuteczność terapeutyczną, Urządzenie prowadzi użytkownika przez cały proces udzielania pomocy, dając jasne, wyraźne i czytelne komunikaty w języku polskim.
DWIE WERSJE URZĄDZENIA – DOPASOWANIE DO POTRZEB JEDNOSTKI
- AED ViVest Pocket AED P1 – urządzenie taktyczne, zaprojektowane z myślą o służbach mundurowych i działaniach w terenie. Wyposażone w tryb cichy (możliwość przyciszenia komunikatów) oraz funkcję monitorowania rytmu serca (VF/VT), urządzenie wykrywa nieprawidłowe rytmy wymagające defibrylacji i natychmiastowo informuje użytkownika o konieczności interwencji. Dzięki systemowi ciągłego monitorowania rytmu serca w czasie rzeczywistym zapewnia bezpieczeństwo w trakcie transportu poszkodowanego oraz ewakuacji, nawet w dynamicznych warunkach.
- AED ViVest Pocket AED P3 – model osobisty wyposażony w tryb pediatryczny, bez konieczności zakupu dodatkowych akcesoriów.
KOMPAKTOWA BUDOWA I MOBILNOŚĆ
Ultrakompaktowe i lekkie – urządzenie waży zaledwie 700 gramów, a jego wymiary są zbliżone do smartfona. Defibrylator można łatwo przenosić w apteczce pierwszej pomocy, plecaku ratowniczym, torbie służbowej czy pojeździe. Jego niewielkie wymiary (5,3 × 8,6 × 15 cm) sprawiają, że jest wygodne w przechowywaniu, a jednocześnie umożliwiają przechowywanie większej liczby urządzeń bez potrzeby wydzielania dodatkowej przestrzeni. Dzięki opatentowanej technologii komponenty zostały zminiaturyzowane i zintegrowane w sposób, który pozwala zachować maksymalną wydajność, przy jednoczesnym zmniejszeniu rozmiaru urządzenia.
WYTRZYMAŁOŚĆ W TRUDNYCH WARUNKACH
Urządzenie charakteryzuje się podwyższoną klasą szczelności IP65, co oznacza pełną odporność na pył oraz wodoodporność. Urządzenie charakteryzuje się niezawodnością w trudnych warunkach, działając skutecznie w szerokim zakresie temperatur (od -15°C do 50°C) i różnych warunkach pogodowych. Jest to ważne, zwłaszcza w trakcie działań ratunkowych w terenie lub zabezpieczania wydarzeń plenerowych.
ZASILANIE – ELASTYCZNOŚĆ UŻYTKOWANIA I MAGAZYNOWANIA
Urządzenie oferuje dwa rodzaje zasilania:
- bateria – czas pracy do 3 lat lub do 7 lat trwałości poza urządzeniem,
- akumulator wielokrotnego ładowania – wymagający ładowania co 3 miesiące, o żywotności do 5 lat.
Możliwość wyboru zasilania pozwala dopasować rozwiązanie do sposobu wykorzystania. W przypadku częstego użytkowania sprawdzi się akumulator. W przypadku magazynowania jako rezerwa strategiczna – praktycznym rozwiązaniem będzie bateria jednorazowa o długim okresie gotowości. To istotny aspekt z punktu widzenia planowania zasobów kryzysowych w jednostkach samorządu terytorialnego.
MONITOROWANIE PROCESU RATUNKOWEGO
Podczas akcji ratunkowej urządzenie rejestruje przebieg zdarzenia, w tym komunikaty głosowe. Z perspektywy administracji publicznej oznacza to możliwość dokumentowania interwencji, analizy zdarzeń oraz doskonalenia procedur bezpieczeństwa.
PODSUMOWANIE
Kieszonkowy defibrylator ViVest Pocket AED to przełomowe rozwiązanie w obszarze dostępności pierwszej pomocy. Dzięki miniaturyzacji, odporności na trudne warunki oraz elastycznym opcjom zasilania może funkcjonować zarówno jako sprzęt operacyjny, jak i element magazynowych rezerw strategicznych. Nie wymaga stałego montażu ani rozbudowanej infrastruktury. Jest łatwy do przechowywania, prosty w dystrybucji i gotowy do użycia w miejscu zdarzenia. Dla samorządu oznacza to realne wzmocnienie systemu bezpieczeństwa mieszkańców – przy racjonalnym wykorzystaniu przestrzeni, budżetu i zasobów organizacyjnych.
Paweł Frankowski
prawnik, instruktor survivalu i ratownik
Schemat użycia AED: Krok po kroku
1. WŁĄCZ AED – To najważniejszy krok. Otwórz klapę lub naciśnij zielony przycisk, od teraz urządzenie będzie do Ciebie mówić.
2. NAKLEJ ELEKTRODY – Zrób to na suchą klatkę piersiową pacjenta. Na elektrodach są obrazki, nie da się pomylić – jedną elektrodę pod prawym obojczykiem, drugą pod lewą pachą.
3. ODSUŃ SIĘ (ANALIZA RYTMU) – Gdy AED powie „Nie dotykaj pacjenta”, podnieś ręce do góry. Urządzenie sprawdza, czy serce wymaga „resetu”.
4. WCIŚNIJ PRZYCISK WSTRZĄSU – Jeśli AED tak każe – upewnij się, że nikt nie dotyka poszkodowanego i naciśnij migający przycisk (zazwyczaj z obrazkiem pioruna).
5. KONTYNUUJ UCISKANIE – Zaraz po wstrząsie (lub komunikacie o jego braku) wracaj do uciskania klatki piersiowej.
Uwaga! Jeśli klatka piersiowa jest mokra – szybko ją wytrzyj; jeśli jest bardzo owłosiona – użyj maszynki z zestawu AED. Staraj się nie dotykać pacjenta w momencie wstrząsu (to i tak powie Ci AED). Jeśli klęczysz w tej samej kałuży, po prostu zrób krok w tył na czas wyładowania.
ANALIZY | KOMENTARZE - SAS 2 / 2026
Rok 2026 jest dla jednostek samorządu terytorialnego pierwszym pełnym rokiem funkcjonowania w reżimie nowego systemu finansowania, który wszedł w życie 1 stycznia 2025 r. na mocy ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Zmiana ta – oceniana przez jednych jako przełom ustrojowy, przez innych jako źródło nieprzewidywalności i chaosu – gruntownie przebudowała architekturę dochodów gmin, powiatów i województw. Jednocześnie 2026 rok przynosi szereg nowych instrumentów wsparcia inwestycyjnego: od funduszy europejskich z perspektywy 2021–2027, przez Krajowy Plan Odbudowy (KPO), po zupełnie nowy Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO).
REFORMA SYSTEMU DOCHODÓW JST
- Ustawa z 1 października 2024 r. – rewolucja czy ewolucja?
Obowiązująca od 1 stycznia 2025 r. ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego stanowi odpowiedź rządu na reformy podatkowe tzw. Polskiego Ładu. Fundamentalna zmiana polega na tym, że nowe przepisy oderwały dochody samorządów od nominalnego poziomu wpływów podatkowych, zastępując mechanizm subwencji oświatowej, wyrównawczej, równoważącej i regionalnej nową kategorią: „potrzebami finansowymi” JST. Zgodnie z nową filozofią ustawy dochody podatkowe (udziały w PIT i CIT) stały się głównym źródłem dochodów gmin, powiatów i województw, a subwencje z budżetu państwa mają charakter uzupełniający. To zasadnicza odwrotność stanu sprzed reformy, kiedy to subwencje były podstawą dochodów wielu samorządów, szczególnie tych o słabej bazie ekonomicznej.
- Udziały w PIT jako nowe centrum systemu
Po reformie finansów publicznych udziały z podatku PIT stały się najpoważniejszą częścią dochodów samorządów lokalnych w Polsce. W 2026 r. udziały w PIT naliczane są według zaktualizowanych danych podatkowych z 2024 r., jest to efekt nowelizacji ustawy podpisanej przez Prezydenta Karola Nawrockiego pod koniec 2025 r. Dotychczas dochody naliczano na podstawie danych z zeznań podatkowych za lata 2021–2022, które drastycznie zaniżały realną bazę podatkową samorządów. Dzięki tej korekcie samorządy miały otrzymać w 2026 r. dodatkowe co najmniej 1,4 mld zł wyrównania dochodów za lata 2024 i 2025.
- Subwencja ogólna w 2026 r. – wzrost o 6,7%
W projekcie ustawy budżetowej na 2026 r. zaplanowano 52,7 mld zł na subwencje ogólne dla samorządów, co oznacza wzrost o 6,7%. Subwencja ogólna w nowym systemie nie jest już kalkulowana metodą historyczną (jako pochodna subwencji z lat poprzednich z korektą), lecz w oparciu o algorytm potrzeb finansowych. Mechanizm ten jest bardziej wrażliwy na zmiany demograficzne i gospodarcze, ale też, jak wskazują krytycy reformy, mniej przewidywalny i podatny na błędy w danych źródłowych.
- Rezerwa na uzupełnienie dochodów JST – ponad 2 mld zł
Istotnym, choć często pomijanym, źródłem finansowania samorządów jest rezerwa na uzupełnienie dochodów JST, uregulowana w art. 34 nowej ustawy o dochodach JST z 1 października 2024 r. Na rok 2026 jej łączna wartość przekracza 2 mld zł, co czyni ją znacznym instrumentem wyrównawczym w systemie finansów samorządowych.
- Dotacje z budżetu państwa – 35 mld zł
Na przyszły rok zaplanowano dotacje w wysokości niemal 35 mld zł dla samorządów. Kwota ta dzieli się na dwa strumienie: 31,75 mld zł przeznaczono na zadania bieżące, a 3,3 mld zł na inwestycje. Zdecydowana większość tych środków (99,5%) będzie ujęta w budżetach wojewodów, co oznacza, że trafia do samorządów przez regionalny poziom administracji rządowej. W skali makro budżet państwa na 2026 r. przewiduje łącznie ponad 87,7 mld zł w formie subwencji i dotacji dla JST, co oznacza wzrost o 6,7% w stosunku do roku poprzedniego. Najwięcej środków trafia do gmin, które są głównym ogniwem realizacji zadań publicznych wobec obywateli. Dotacje celowe z budżetu państwa są przeznaczane na finansowanie zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez samorządy, dofinansowanie zadań własnych JST, a także realizację zadań wykonywanych na podstawie porozumień między administracją rządową a samorządową.
- Krytyczna luka oświatowa
Edukacja pozostaje największą bolączką finansową samorządów w 2026 r. Szacowana przez organizacje samorządowe luka oświatowa, czyli różnica między rzeczywistymi wydatkami na oświatę a środkami transferowanymi przez budżet centralny, sięga według ich wyliczeń nawet 40 mld zł. Rząd zaplanował wprawdzie wzrost kwoty potrzeb oświatowych o ok. 12% (tj. o 12,3 mld zł) w 2026 r., ale samorządy oceniają, że wzrost ten nie nadąża za rzeczywistymi kosztami prowadzenia szkół i przedszkoli, wypłatą dotacji i wynagrodzeń dla nauczycieli.
FUNDUSZE EUROPEJSKIE PERSPEKTYWY 2021–2027
- Skala dostępnych środków
Rok 2026 jest kluczowym rokiem realizacyjnym unijnej perspektywy finansowej 2021–2027. Polska jest największym beneficjentem funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w Unii Europejskiej, a znaczna część tych środków adresowana jest bezpośrednio do jednostek samorządu terytorialnego lub przez nie realizowana. Według danych z marca 2026 r. Polska podpisała już umowy na realizację niemal 25 tys. inwestycji o łącznej wartości wydatków kwalifikowalnych sięgającej 250 mld zł. Fundusze europejskie dostępne dla samorządów w 2026 r. obejmują kilka głównych programów operacyjnych – zarówno krajowych, jak i regionalnych.
- Fundusze Europejskie na infrastrukturę, klimat, środowisko
Program FEnIKS jest jednym z największych programów finansowanych ze środków unijnych w całej Unii Europejskiej – jego wartość przekracza 125,8 mld zł. Do początku 2026 r. podpisano z JST 343 umowy o dofinansowanie o łącznej wartości sięgającej 29,9 mld zł. W 2026 r. prowadzonych jest kilka naborów skierowanych do JST, w tym dotyczących zakupu zeroemisyjnego taboru kolejowego do realizacji przewozów pasażerskich czy wsparcia Centrów Zdrowia Psychicznego dla dzieci i młodzieży. W dziedzinie klimatu i środowiska w ramach FEnIKS samorządy mogą pozyskiwać środki m.in. na kompleksowe projekty z zakresu gospodarki wodno-ściekowej w aglomeracjach ujętych w Krajowym Programie Oczyszczania Ścieków Komunalnych.
- Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej
Program FEPW skierowany jest do pięciu województw: podlaskiego, lubelskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego i warmińsko-mazurskiego, a od obecnej perspektywy także mazowieckiego. Dla samorządów przeznaczono w tym programie 5,1 mld zł, co stanowi 43% wszystkich środków programu. Środki z FEPW są adresowane m.in. na działania związane z adaptacją miast do zmian klimatu, mobilnością miejską, budową i modernizacją dróg wojewódzkich oraz tworzeniem atrakcyjnych ponadregionalnych szlaków turystycznych. Na początku 2026 r. prowadzone były dwa nabory skierowane bezpośrednio do JST, dotyczące adaptacji miast do zmian klimatu. Do początku roku z samorządami podpisano już 57 umów o dofinansowanie o wartości 5,27 mld zł.
- Regionalne Programy Funduszy Europejskich
Obok programów krajowych kluczowym źródłem dofinansowania dla samorządów w 2026 r. pozostają regionalne programy funduszy europejskich, zarządzane przez poszczególne urzędy marszałkowskie. Każde z 16 województw dysponuje własnym programem regionalnym, w ramach których dofinansowanie można pozyskać na szeroki katalog zadań: inwestycje drogowe, rewitalizację miast i obszarów wiejskich, ochronę zdrowia, edukację i kształcenie zawodowe, infrastrukturę społeczną, cyfryzację, ochronę środowiska i energetykę. Zarządzanie programami regionalnymi przez samorządy województw zamiast przez ministrów resortowych oznacza, że to władze regionalne podejmują decyzje o priorytetach i rozdziale środków.
- Programy Interreg
W ramach programów Interreg (Europejskiej Współpracy Terytorialnej) samorządy mogą pozyskiwać środki na projekty realizowane we współpracy z partnerami z innych państw lub regionów. W grudniu 2025 r. prowadzono jednocześnie kilkanaście naborów z programów Interreg. Finansowanie obejmuje obszary transgraniczne, transnarodowe i międzyregionalne, a projekty skupiają się m.in. na środowisku, turystyce, edukacji, kulturze, transporcie i zarządzaniu kryzysowym.
- Zaawansowane technologie cyfrowe i infrastruktura ICT
Dla JST szukających finansowania cyfryzacji infrastruktury publicznej dostępny jest konkurs na zaawansowane technologie cyfrowe, infrastrukturę ICT oraz inteligentne sieci energetyczne, prowadzony w trybie ciągłym do 31 sierpnia 2026 r. Budżet konkursu wynosi 2,8 mld zł, a wsparcie ma formę preferencyjnej pożyczki.
KRAJOWY PLAN ODBUDOWY I ZWIĘKSZANIA ODPORNOŚCI
- KPO jako szczególne źródło inwestycji samorządowych
Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) to program finansowany ze środków unijnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF). Polska uzyskała dostęp do środków KPO w 2024 r., po latach zablokowania wynikającego ze sporu o praworządność. Aktualna wartość KPO po rewizji (stan na marzec 2026 r.): W wyniku czwartej rewizji KPO, zatwierdzonej przez Radę UE w grudniu 2025 r., całkowita wartość polskiego KPO wynosi 54,71 mld euro (ok. 240 mld zł), z czego: 25,27 mld euro (107 mld zł) w postaci dotacji bezzwrotnych, 29,44 mld euro (124,8 mld zł) w formie preferencyjnych pożyczek. Po rewizji KPO składa się z 57 inwestycji i 54 reform. Rok 2026 jest rokiem intensywnej absorpcji i rozliczenia środków KPO, bowiem wszystkie inwestycje muszą zostać zakończone do 31 sierpnia 2026 r. W grudniu 2025 r. minister Katarzyna Pełczyńska–Nałęcz złożyła 6. i 7. wniosek o płatność na łączną kwotę 29 mld zł; środki te wpłynęły do Polski w kwietniu 2026 r. Do końca 2025 r. Polska otrzymała łącznie 93 mld z KPO. Planowane są jeszcze dwa wnioski o płatność (8.i 9.): w sierpniu i w grudniu 2026 r.
- Komponenty KPO istotne dla samorządów
KPO finansuje 54 inwestycje i 48 reform skupiających się na wzmocnieniu polskiej gospodarki i jej odporności. Dla samorządów szczególnie istotne są komponenty dotyczące: infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, żłobków i opieki nad dziećmi, szpitali i infrastruktury zdrowotnej, branżowych centrów umiejętności i szybkiego Internetu. Bez wątpienia najważniejszym nowym instrumentem finansowania samorządów wchodzącym w życie w 2026 r. jest Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności (FBiO), tworzony w oparciu o środki wydzielone z KPO. Ustawa o FBiO podpisana przez Prezydenta RP weszła w życie w styczniu 2026 r. Polska jest pionierem w UE – jako pierwsze i jak dotąd jedyne państwo członkowskie wydzieliła z KPO środki na wzmocnienie bezpieczeństwa i obronności. Łączna pula to ok. 22 mld zł (5,25 mld euro), z czego połowa środków ma trafić do samorządów. Fundusz obejmuje cztery priorytety inwestycyjne. Budynki ochronne i infrastruktura ochrony ludności – ponad 9,5 mld zł przeznaczono na budowę schronów i miejsc schronienia, studni i ujęć wody, infrastruktury telekomunikacyjnej na potrzeby zarządzania kryzysowego. Dofinansowaniem objęte będą zarówno budowle ochronne w istniejących budynkach, jak i w nowopowstających obiektach, których zarządcami są JST. Infrastruktura podwójnego zastosowania (dual-use) – ok. 6,26 mld zł na budowę i modernizację dróg, mostów i tuneli należących do samorządów, a także infrastruktury kolejowej. Środki te umożliwiają samorządom realizowanie inwestycji drogowych, które służą jednocześnie celom cywilnym i obronnym. Następnie cyberbezpieczeństwo – ok. 2,46 mld zł na zwiększenie bezpieczeństwa i niezawodności infrastruktury cyfrowej zarządzanej przez samorządy, obejmującej m.in. systemy zarządzania ujęciami wody, instalacjami kanalizacyjnymi, komunikacją publiczną czy sieciami energetycznymi. Nowoczesny przemysł – ok. 4 mld zł skierowane głównie do przedsiębiorstw sektora zbrojeniowego; mniej bezpośrednio istotny dla samorządów, choć pośrednio generujący nowe miejsca pracy w regionach. Pierwsze nabory w ramach FBiO zaplanowane są na drugą połowę 2026 r., po przyjęciu przez Komitet Sterujący strategii inwestycyjnej funduszu (planowane na przełom I i II kw. 2026 r.).
RZĄDOWE PROGRAMY I FUNDUSZE CELOWE
- Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg
Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg pozostaje jednym z najważniejszych instrumentów wsparcia inwestycji drogowych realizowanych przez samorządy. Nabory w ramach RFRD na 2026 r. zostały ogłoszone przez właściwych wojewodów, którzy zapraszają gminy i powiaty do składania wniosków o dofinansowanie budowy, przebudowy lub remontu dróg powiatowych lub gminnych. Łączny budżet RFRD na 2026 r. w skali kraju wynosi 2,7 mld zł. Wartość dofinansowania pojedynczego zadania może wynieść maksymalnie 30 mln zł. Program umożliwia samorządom realizację inwestycji drogowych, które bez zewnętrznego wsparcia byłyby poza ich finansowym zasięgiem. W 2026 r. program funkcjonuje na podstawie ustawy o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg (Dz.U.2025.94 t.j.), a jego mechanizm jest zbliżony do lat poprzednich, wnioski składane są przez JST do urzędów wojewódzkich, które prowadzą ocenę i rekomendują dofinansowanie.
- Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych – rozliczanie wcześniejszych edycji
Choć Rządowy Fundusz Polski Ład Program Inwestycji Strategicznych (PIS) jako aktywny instrument nowych naborów należy do historii (ostatnie edycje były ogłaszane w 2023 r., a nowe nabory nie zostały uruchomione przez obecny rząd), jego finansowe konsekwencje i zobowiązania są przez samorządy rozliczane do dziś. Wartość dofinansowania przyznana w ramach wszystkich edycji PIS łącznie wyniosła ponad 99 mld zł i objęła 99% samorządów w Polsce. W 2026 r. JST posiadające aktywne promesy inwestycyjne z poprzednich edycji PIS kontynuują realizację i rozliczanie inwestycji. Wypłaty środków przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) realizowane są w tzw. oknach płatniczych, a harmonogramy wypłat wymagają regularnych aktualizacji przez beneficjentów za pośrednictwem Aplikacji Polski Ład.
- Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej dysponuje w 2026 r. rekordowym rocznym budżetem 37 mld zł, z czego 85% środków dotyczy szeroko pojętej transformacji niskoemisyjnej. Rok 2026 otworzył się z ponad 30 otwartymi naborami wniosków dla różnych grup beneficjentów, w tym samorządów. Lista programów priorytetowych NFOŚiGW na 2026 rok obejmuje 48 pozycji, wpisujących się w priorytety środowiskowe określone w Strategii Działania Funduszu na lata
2025–2028. Priorytety te to: transformacja energetyczna, poprawa jakości powietrza, gospodarka o obiegu zamkniętym, ochrona różnorodności biologicznej i funkcji ekosystemów, adaptacja do zmian klimatu, innowacyjność, monitoring środowiska, ekspertyzy i prace naukowo-badawcze oraz edukacja ekologiczna. Dla samorządów i spółek samorządowych szczególnie istotne są instrumenty wspierające: modernizację systemów ciepłowniczych (budowa sieci ciepłowniczych i ich modernizacja); systemy gospodarki wodno-ściekowej; adaptację do zmian klimatu; programy z zakresu gospodarki odpadami. Źródłem finansowania projektów realizowanych przez NFOŚiGW są środki własne Funduszu, fundusze europejskie, Fundusz Modernizacyjny (FM, zasilany środkami ze sprzedaży 4,5% ogólnej puli uprawnień do emisji CO2 w ramach systemu EU-ETS) oraz KPO. Do finansowania ze środków FM na 2026 r. zaplanowano programy o łącznym budżecie ponad 6 mld zł, w tym m.in. poprawę efektywności energetycznej budynków szpitalnych i edukacyjnych (istotne dla samorządów prowadzących szpitale i szkoły) czy poprawę efektywności budynków mieszkalnych wielorodzinnych na terenach wiejskich. NFOŚiGW przygotowuje się również do uruchomienia programu „Zielona Transformacja”, finansowanego ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego na lata 2021–2028, z budżetem ponad 188 mln euro. Program obejmie wsparcie zielonej transformacji w miastach, łagodzenie skutków zmian klimatu, gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz ochronę różnorodności biologicznej.
- Program „Aktywny samorząd” – PFRON
Realizowany przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) program „Aktywny samorząd” jest instrumentem adresowanym do samorządów powiatowych jako pośredników w dystrybucji wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami. Na realizację programu w 2026 r. przeznaczono 306,1 mln zł. Program realizowany jest za pośrednictwem samorządów powiatowych, a wnioski od osób niepełnosprawnych składane są elektronicznie w Systemie Obsługi Wsparcia (SOW). W 2026 r. program obejmuje wszystkie dotychczasowe obszary Modułu I, m.in. dofinansowanie do zakupu oprzyrządowania do samochodu i uzyskania prawa jazdy, zakupu sprzętu elektronicznego i oprogramowania, a także wsparcie aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnością. Moduł II kierowany jest do osób z niepełnosprawnością pobierających naukę w szkołach wyższych i policealnych. W 2026 r. wprowadzono również nowy Moduł III, dotyczący likwidacji barier w dostępie do mieszkania dla osób z niepełnosprawnościami.
INSTRUMENTY DŁUŻNE I RYNEK FINANSOWY
- Kredyty bankowe i pożyczki
Oprócz transferów bezzwrotnych z budżetu państwa i funduszy europejskich samorządy finansują swoją działalność w szczególności inwestycje poprzez rynek finansowy. Kredyty i pożyczki bankowe pozostają ważnym, uzupełniającym źródłem finansowania deficytów budżetowych i wydatków inwestycyjnych. Rok 2026 przynosi korzystniejsze warunki kredytowe niż poprzednie lata wysokich stóp procentowych. Rada Polityki Pieniężnej (RPP) obniżyła w grudniu 2025 r. stopy procentowe o 0,25 pkt proc., sprowadzając stopę referencyjną NBP do 4,00%. Ekonomiści spodziewają się kontynuacji cyklu łagodzenia polityki pieniężnej, co sprzyja obniżaniu kosztów finansowania dłużnego dla samorządów. Bankiem szczególnie aktywnym na rynku finansowania samorządów jest Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), który oferuje: kredyty inwestycyjne (w tym dla projektów dofinansowanych ze środków europejskich), pożyczki ze środków unijnych (preferencyjne oprocentowanie, przeznaczone m.in. na finansowanie programów inwestycyjnych miast średniej wielkości ze środków EBI), a także obligacje komunalne.
- Obligacje komunalne
Emisja obligacji komunalnych jest instrumentem dostępnym dla jednostek samorządu terytorialnego, które posiadają zdolność do obsługi zadłużenia. Obligacje pozwalają samorządom pozyskać kapitał na finansowanie inwestycji przy relatywnie niskich kosztach pozyskania, korzystając z wiarygodności kredytowej jednostki. BGK oferuje samorządom usługi w zakresie organizacji emisji obligacji. Rynek obligacji komunalnych w Polsce jest jednak relatywnie wąski w porównaniu z rynkami zachodnimi, a dostęp do tego instrumentu jest bardziej realny dla dużych miast i zamożniejszych JST niż dla małych gmin i powiatów.
Nieoprocentowane pożyczki z FBiO
Nowym instrumentem dłużnym, o który samorządy będą mogły się ubiegać od II połowy 2026 r., są nieoprocentowane pożyczki z Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności. Jak wskazano wcześniej, pożyczki te przeznaczone są na finansowanie inwestycji z zakresu infrastruktury ochrony ludności i infrastruktury dual-use. Kluczową zaletą tego instrumentu jest brak oprocentowania przy jednoczesnej możliwości częściowego umorzenia kwoty pożyczki.
PODSUMOWANIE
Rok 2026 jest dla jednostek samorządu terytorialnego w Polsce rokiem złożonym: bogatym w możliwości finansowania zewnętrznego, ale i pełnym wyzwań wynikających z niedoskonałości nowego systemu dochodów własnych. Z jednej strony samorządy po raz pierwszy od lat wchodzą w nowy rok ze stabilną, systemową reformą finansowania powiązaną z realną bazą podatkową. Z drugiej strony reforma ta budzi poważne wątpliwości co do precyzji algorytmów wyrównawczych i transparentności systemu. W wymiarze zewnętrznego finansowania inwestycji 2026 r. przynosi wyjątkowo szeroką paletę możliwości. Środki z perspektywy unijnej 2021–2027 są intensywnie wdrażane, KPO rozliczane, a nowy Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności otwiera przed samorządami zupełnie nowy obszar inwestycji w infrastrukturę ochrony ludności i dual-use, finansowany preferencyjnymi, nieoprocentowanymi pożyczkami. Łączna skala środków dostępnych dla samorządów w 2026 r., sumując dochody podatkowe, subwencje, dotacje i zewnętrzne instrumenty wsparcia, osiąga poziom bez precedensu w historii polskiego samorządu. Kluczowym wyzwaniem nie jest więc sama dostępność środków, lecz zdolność instytucjonalna, finansowa i kadrowa poszczególnych JST do ich efektywnego wykorzystania. Przepaść między metropoliami a małymi gminami wiejskimi w tym zakresie jest coraz głębsza i wymaga systemowej odpowiedzi politycznej.
Ewelina Stańczyk-Malicka
specjalista ds. samorządowych
AKTUALNOŚCI | PRZEGLĄD LEGISLACYJNY - SAS 2 / 2026
DOTACJE NA WYPOSAŻENIE SZKÓŁ PODSTAWOWYCH
1 kwietnia 2026 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 marca 2026 r. w sprawie maksymalnych kwot dotacji celowej udzielanej na wyposażenie szkół w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe (Dz.U z dnia 23 marca 2026 r., poz. 385).
Rozporządzenie określa maksymalne kwoty dotacji celowej przeznaczonej na wyposażenie publicznych szkół podstawowych oraz szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe. Akt został wydany na podstawie art. 55 ust. 10 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych i porządkuje zasady dofinansowania na rok szkolny 2025/2026.
WYNAGRODZENIA POZA SŁUŻBĄ CYWILNĄ
26 marca 2026 r., z mocą wsteczna od 1 stycznia 2026 r. obowiązują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zasad wynagradzania pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej zatrudnionych w urzędach administracji rządowej i pracowników innych jednostek (Dz.U. z dnia 25 marca 2026 r., poz. 401).
Rozporządzenie wprowadza zmiany w zasadach wynagradzania pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej, zatrudnionych w urzędach administracji rządowej oraz innych jednostkach. Dokument ten dotyczy zatem kategorii pracowników, którzy wykonują zadania administracji, lecz nie znajdują się w formalnych strukturach korpusu służby cywilnej. W praktyce jednak zakres zmian dotyczy wyłącznie pracowników Służby Więziennej.
RACHUNKOWOŚĆ
14 marca 2026 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 27 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o rachunkowości (Dz.U. z dnia 13 marca 2026 r., poz. 333).
Jej głównym celem jest wprowadzenie przepisów epizodycznych związanych z obowiązkami sprawozdawczymi dotyczącymi zrównoważonego rozwoju, będących elementem wdrażania dyrektywy UE 2026/470. Ustawa modyfikuje tytuł rozdziału 11, a przede wszystkim dodaje art. 84a, który przewiduje czasowe zwolnienia z wybranych obowiązków raportowych wynikających z art. 49 ust. 3b oraz rozdziału 6c ustawy o rachunkowości. Zwolnienia te dotyczą jednostek, które w roku obrotowym rozpoczynającym się między 1 stycznia 2025 r. a 31 grudnia 2026 r., a także w roku poprzedzającym, nie przekroczyły określonych progów: 1000 osób średniorocznego zatrudnienia lub 1,9 mld zł przychodów netto ze sprzedaży.
AKTUALNOŚCI | PROJEKTY - SAS 2 / 2026
17 marca 2026 r. senackie połączone Komisje: Ustawodawcza, Praw Człowieka i Praworządności oraz Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej przeprowadziły pierwsze czytanie projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy oraz ustawy o referendum lokalnym (druk nr 683).
Celem projektowanej nowelizacji jest odbudowanie zaufania publicznego do procesu wyborczego po licznych nieprawidłowościach ujawnionych w wyborach Prezydenta RP w 2025 r. Jedną z kluczowych propozycji jest zmiana zasad funkcjonowania komisji wyborczych – powrót do modelu sprzed 2018 r., w którym członkowie okręgowych i rejonowych komisji powoływani są spośród sędziów, a nie osób posiadających jedynie wykształcenie prawnicze. Wprowadza się również funkcję sekretarza obwodowej komisji wyborczej, odpowiedzialnego za zapewnienie prawidłowego przebiegu głosowania i czynności technicznych, co ma profesjonalizować prace komisji. Projekt zakłada także zmniejszenie liczby komisarzy wyborczych ze 100 do 49 oraz powierzenie ich wskazywania Ministrowi Sprawiedliwości, a nie ministrowi właściwemu ds. wewnętrznych. Przewiduje się ograniczenie wielkości obwodów głosowania do maksymalnie 3000 mieszkańców, co ma skrócić kolejki i usprawnić obsługę wyborców.
AKTUALNOŚCI | PROJEKTY - SAS 2 / 2026
20 marca 2026 r. do Marszałka Sejmu wpłynął poselski (Lewica) projekt ustawy o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz niektórych innych ustaw. Projekt został skierowany do opiniowania oraz konsultacji społecznych.
Kluczową zmianą jest odejście od dotychczasowej powierzchniowej podstawy opodatkowania na rzecz opodatkowania wartości budynków mieszkalnych jednorodzinnych oraz lokali mieszkalnych, ustalanej jako iloczyn powierzchni użytkowej i średniej ceny transakcyjnej albo wskaźnika odtworzeniowego. Wprowadzony zostaje model progresywny: podstawowa stawka 0,02% dotyczyć będzie pierwszej i drugiej nieruchomości podatnika, natomiast trzecia i kolejne objęte zostaną stawką 0,5% w pierwszym roku z corocznym zwiększeniem do maksymalnie 1,5%. Rozwiązanie to ma ograniczać gromadzenie mieszkań w celach inwestycyjnych i spekulacyjnych oraz zwiększyć dostępność zasobu mieszkaniowego dla rodzin i osób o niższych dochodach. Projekt przewiduje również liczne zwolnienia – przede wszystkim dla budownictwa społecznego, mieszkań treningowych i obiektów spełniających określone standardy energetyczne. Ustawa zawiera rozbudowane przepisy przejściowe, umożliwiające stopniowe wejście w życie nowego modelu od 1 stycznia 2027 r., w tym czasowe ograniczenie wysokości podatku i przesunięcie stosowania danych z Portalu DOM do roku 2028.
AKTUALNOŚCI | PROJEKTY - SAS 2 / 2026
24 marca 2026 r. do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wpisany został projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz niektórych innych ustaw (UD386; MKiDN).
Projektowana regulacja zmieniająca ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przewiduje kompleksowe uporządkowanie zasad ingerencji w zabytek oraz kompetencji organów ochrony zabytków. Kluczowym elementem jest modyfikacja mechanizmu ochrony tymczasowej: ogólny zakaz prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych i innych działań przy zabytku będzie mógł zostać wyłączony na podstawie pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków albo zgłoszenia, a także w sytuacji, gdy konserwator pozytywnie uzgodni pozwolenie na budowę lub rozbiórkę w trybie Prawa budowlanego bądź nie wniesie sprzeciwu wobec planowanych działań. Przewidziano ponadto obowiązek oznakowania zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, za którego realizację odpowiadać będzie właściciel, użytkownik wieczysty lub jednostka władająca zabytkiem w trwałym zarządzie. Wprowadzona zostanie możliwość ubiegania się o zalecenia konserwatorskie także przez potencjalnego inwestora, pod warunkiem uzyskania zgody właściciela.
SPIS TREŚCI - SAS 2 / 2026
AKTUALNOŚCI / PROJEKTY
Ochrona zabytków
Podatek od nieruchomości
Wybory i referenda
ANALIZY I KOMENTARZE
Źródła finansowania samorządów w 2026 r.
Rola starosty na gruncie znowelizowanej ustawy o rzeczach znalezionych
Rady do spraw kobiet a polityka równościowa
Państwowa Inspekcja Pracy ściga wykroczenia dotyczące PPK
STREFA OBRONY CYWILNEJ I OCHRONY LUDNOŚCI
Aktualizacja planów ochrony ludności obowiązkiem wójta, burmistrza, prezydenta miasta i starosty
Deregulacja i uproszczenia dla przydomowych budowli ochronnych
Ochrona ludności – jak Finlandia buduje schrony dla tysięcy ludzi
Niezbędny sprzęt ratunkowy do udzielania pierwszej pomocy – cz. 2
FUNKCJONOWANIE SAMORZĄDU
Fundamentalna rola sekretarza gminy w praktyce działania urzędu
Czy należy zamieszczać w BIP-ie wnioski
o udostępnienie informacji publicznej wraz z odpowiedziami?
POSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE
„Zasady” i „tryb” jako pojęcia procedury legislacyjnej
Wniosek jako podstawowy rodzaj pisma procesowego
Przesłanki odmowy wydania zaświadczenia
FINANSE SAMORZĄDU
Kiedy gmina dziedziczy długi – systemowy błąd, który kosztuje samorządy miliony
Kiedy samorząd może sięgać po kredyt lub obligacje?
Czy gminy są zobowiązane do finansowania koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej?
PRAWO PRACY
Nowa definicja mobbingu i obowiązek procedur antydyskryminacyjnych
Antymobbingowe działania pracodawcy samorządowego w świetle planowanych zmian
Nagroda jubileuszowa – problem z datą po odliczeniu stażu pracy według nowych przepisów
ZAMÓWIENIA PUBLICZNE
Centralny Rejestr Umów – od kiedy zamawiający musi rozpocząć jego prowadzenie?
Zmiana progu w zakresie stosowania zasady konkurencyjności
Czy zamawiający powinien badać posiadanie interesu
w uzyskaniu zamówienia przez składającego odwołanie?
Można uznać wyjaśnienia w zakresie kar umownych
Ubezpieczenie grupowe pracowników
wymaga stosowania przepisów Prawa zamówień publicznych
DODATEK - NOWE TECHNOLOGIE DLA SAMORZĄDÓW- SAS 2 / 2026
CYFRYZACJA I AI W SAMORZĄDACH
Aby chronić, trzeba wiedzieć co, czyli audyt jako pierwszy krok do cyberbezpieczeństwa samorządu
Czy polski biznes i administracja wykorzystają moment przełomu?
Sztuczna inteligencja w administracji publicznej
Nowoczesne miasto oparte na AI. Jak wdrażać sztuczną inteligencję w smart city?
Wdrożenie NIS 2 w JST: Ataki na wodociągi to już codzienność. Włodarzu, zapłacisz z własnej kieszeni
Gdy systemy przestają działać. Rola samorządów w systemie ochrony ludności
Czy Twoja gmina jest gotowa na podatkową ewolucję?
Jak nowa technologia pozwala gminom utrzymać
seniorów w domach i chronić pracowników w terenie?
ENERGIA I KLIMAT
Inwestycje gmin w odnawialne źródła energii – ważna interpretacja
Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 9 stycznia 2026 r.
Branża odpadowa jako (pod)sektor energochłonny
– konieczność systemowa dla stabilności gospodarki i transformacji energetycznej
Odnawialne źródła energii i wspólnoty energetyczne w samorządach
Wodór w transporcie publicznym – czy polskie miasto jest gotowe
Pierwsze miesiące systemu kaucyjnego i ich wpływ na rozliczenia gmin
Drewniana prefabrykacja to elastyczność i efektywność
Budowanie świata bez barier – projektowanie uniwersalne i dostępność
CYFRYZACJA I AI W SAMORZĄDACH - Dodatek SAS 2 / 2026
Wdrażanie dyrektywy NIS2 zmienia podejście samorządów do bezpieczeństwa usług publicznych. Coraz częściej mówi się o analizie ryzyka, audytach bezpieczeństwa oraz odpowiedzialności kadry zarządzającej za ochronę infrastruktury krytycznej. To ważny kierunek zmian. Warto jednak zadać jedno pytanie, które w tej dyskusji pojawia się zbyt rzadko.
Czytaj więcej: Gdy systemy przestają działać. Rola samorządów w systemie ochrony ludności
CYFRYZACJA I AI W SAMORZĄDACH - Dodatek SAS 2 / 2026
Polska administracja samorządowa i spółki komunalne stały się jednym z głównych celów zorganizowanych grup hakerskich. To już nie jest teoretyczne zagrożenie z podręczników IT, ale twarda rzeczywistość. Średnio ponad 250 razy dziennie polskie podmioty odpierają ataki, a ich całkowita liczba w skali roku wzrosła o 51%. Tylko w jednym tygodniu stycznia 2026 r. odnotowano blisko 3,2 tys. prób przełamania zabezpieczeń polskich instytucji.
