Model ESCO wraca do gry. Matematyka, która sprzyja samorządom
Model ESCO wraca do gry. Matematyka, która sprzyja samorządom
ENERGIA I KLIMAT - SAS 5 / 2026
Samorządy nie uciekną przed poprawą efektywności energetycznej budynków – wymuszają to przepisy krajowe i unijne. Aby jednak realnie obniżyć zużycie energii i nie przepalić budżetu, nie wystarczy samo docieplenie ścian czy wymiana kotła.
Wymagana jest sekwencja dwóch działań: najpierw głęboka modernizacja infrastruktury (zmniejszenie strat, sprawniejsze źródła ciepła, systemy zarządzania), a następnie wieloletnie, optymalne zarządzanie energią. Tradycyjny model przetargowy kończy się na tym pierwszym etapie. Tymczasem model EPC (Energy Performance Contract), realizowany przez firmy ESCO, łączy oba te kroki, a co najważniejsze dla skarbnika – finansowo gwarantuje osiągnięcie planowanego efektu. Kompletne kompendium wiedzy o polskim modelu EPC znajduje się w Wytycznych EPC Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz na portalu www.facylitatorepc.pl
Co decyduje o opłacalności?
W uproszczeniu: atrakcyjność finansowa projektu EPC zależy od tego, w jakim stopniu wygenerowane oszczędności zdołają pokryć koszty całej umowy (tzw. zjawisko spłaty z oszczędności). Wpływają na to cztery wzajemnie oddziałujące zmienne:
- Koszt energii: w starszych budynkach absolutnie dominuje koszt ciepła sieciowego.
- Koszt modernizacji: ceny materiałów budowlanych i robocizny (tzw. CAPEX).
- Koszt finansowania: spłata inwestycji, rozłożona najczęściej na 10–15 lat, zależy wprost od wskaźnika WIBOR 3M oraz stałej marży instytucji finansującej.
- Potencjał oszczędności: parametr, który z biegiem lat dla podobnych badanych budynków systematycznie spada. Budynek „przed modernizacją” w 2026 roku jest w lepszym stanie niż taki sam w roku 2012 (wymieniono w nim już np. część okien), a administratorzy w końcu przestali pozwalać na grzanie przy otwartych oknach.
Matematyka tego układu jest prosta: wzrost cen ciepła zwiększa udział oszczędności w spłacie projektu. Z kolei rosnący WIBOR, drożejące usługi budowlane oraz kurczący się potencjał ucinania kilowatogodzin – ciągną tę opłacalność w dół.
Jak te cztery parametry siłowały się ze sobą na przestrzeni kilkunastu lat, prezentuje poniższy wykres dynamiki (rok 2012 = 100%).
Źródło: opracowanie własne KAPE
Nożyce, które ratują rentowność
Z punktu widzenia JST najważniejsze jest to, co widzimy na wykresie od 2022 r. Pojawiły się wyraźne „nożyce”. Krzywa cen ciepła wystrzeliła, rosnąc znacznie szybciej niż koszty inwestycyjne. Jednocześnie koszt pieniądza, po gwałtownym skoku z okolic zera, zaczął wreszcie lekko spadać. To bardzo optymistyczna perspektywa, która powinna zachęcać wójtów, burmistrzów i prezydentów do uruchamiania postępowań. Niezwykle drogie ciepło stało się swoistym ratunkiem dla rentowności projektów. Dziś każda zaoszczędzona jednostka energii jest warta w złotówkach na tyle dużo, że z nawiązką rekompensuje nam mniejszy potencjał do łatwego obcinania zużycia.
Kropka nad „i”, czyli wsparcie państwa
Dodatkowym, potężnym argumentem „za” jest obecna polityka MKiŚ. Wcześniej polski model publiczny EPC był realizowany wyłącznie z oszczędności energii, uzupełnianych środkami własnymi. Dziś wspierają go specjalne programy dotacyjne NFOŚiGW. Najbliższe z nich zaoferują bezzwrotne wsparcie na poziomie 49% kosztów kwalifikowanych.
Zestawiając tę dotację z analizą rynkową z wykresu, otrzymujemy jasny wniosek: wygenerowane oszczędności energii będą w stanie spokojnie spłacić pozostałe 51% kosztów projektu.
Wniosek? Gmina może zmodernizować szkołę, przedszkole czy szpital, odciążyć bieżący budżet operacyjny i przenieść ryzyko techniczne na wykonawcę ESCO, często bez angażowania złotówki wkładu własnego. Warunek jest jeden – umowa EPC musi zostać poprzedzona rzetelnie i prawidłowo przeprowadzoną facylitacją.
Projekt dofinansowany przez Komisję Europejską w ramach programu LIFE23-CET-FEPC. Umowa nr 101167603. Wyrażone poglądy i opinie są jednak wyłącznie poglądami autora (autorów) i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Unii Europejskiej lub CINEA. Ani Unia Europejska, ani organ udzielający dotacji nie mogą być za nie pociągnięte do odpowiedzialności.
Marek Tobiacelii
Kierownik Zespołu Rozwoju Produktów ESCO/EnPC
Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A.
Linki:
